Polskie obywatelstwo a służba wojskowa, co oznacza dla Polaków mieszkających za granicą?

Jednym z najczęstszych pytań, z jakimi zwracają się do naszej kancelarii osoby rozważające potwierdzenie lub nadanie obywatelstwa polskiego, jest kwestia ewentualnych obowiązków wojskowych w Polsce.

Czy polskie obywatelstwo oznacza pobór? Czy podwójne obywatelstwo coś zmienia?

Poniżej wyjaśniamy rzeczywiste skutki prawne posiadania obywatelstwa polskiego.

1. Czy obywatel polski musi odbyć służbę wojskową?

Zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji RP, obrona Ojczyzny jest obowiązkiem obywatela polskiego.

Jednocześnie Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje istotne wyłączenie.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski posiadający jednocześnie obywatelstwo innego państwa nie podlega obowiązkowi obrony Ojczyzny, jeżeli stale zamieszkuje poza terytorium RP.

Aby skorzystać z tego wyłączenia, muszą być spełnione łącznie dwa warunki:

1. posiadanie polskiego i innego obywatelstwa,
2. stałe zamieszkiwanie poza Polską.

Co oznacza „stałe zamieszkiwanie” za granicą?

Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie. Kluczowe znaczenie ma centrum interesów życiowych. Pod uwagę bierze się m.in. miejsce pracy, miejsce zamieszkania rodziny, miejsce rozliczeń podatkowych, długość i ciągłość pobytu za granicą.

Jeżeli życie zawodowe i prywatne Klienta koncentruje się poza Polską (np. w USA), przesłanka ta jest spełniona.

W praktyce oznacza to, że obywatele polsko-amerykańscy mieszkający na stałe w USA nie podlegają służbie wojskowej ani poborowi w Polsce.

• Obrona cywilna a pobyt poza Polską

Powyższe wyłączenie z Ustawy o obronie Ojczyzny nie obejmuje wprost obrony cywilnej, która jest regulowana odrębną ustawą.

Należy jednak podkreślić, że obowiązki obrony cywilnej nie powstają automatycznie.

Mogą być nałożone wyłącznie indywidualną decyzją administracyjną i mają charakter terytorialny.

W konsekwencji obywatel polski przebywający na stałe za granicą nie podlega obowiązkom obrony cywilnej, jeżeli w czasie wojny lub stanu wojennego nie przebywa w Polsce.

• Służba w obcym wojsku a polskie obywatelstwo

Co do zasady obywatel polski potrzebuje zgody Ministra Obrony Narodowej na służbę w obcym wojsku.

Jednak zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli:

1. osoba posiada jednocześnie obywatelstwo innego państwa,
2. stale w nim zamieszkuje,
3. podejmuje służbę w jego siłach zbrojnych.

Oznacza to, że obywatel polsko-amerykański mieszkający w USA może legalnie służyć w armii USA bez zgody polskich władz. Wyłączenie to nie dotyczy służby w wojsku państwa trzeciego.

• Obywatelstwo polskie bez ryzyka poboru

Dla Polaków mieszkających za granicą:

1. podwójne obywatelstwo i stałe zamieszkanie poza RP wyłączają obowiązek służby wojskowej w Polsce,
2. obrona cywilna ma charakter terytorialny i nie dotyczy osób przebywających poza Polską,
3. możliwa jest legalna służba wojskowa w państwie drugiego obywatelstwa.

Jak pokazuje obowiązujący stan prawny, polskie obywatelstwo samo w sobie nie oznacza automatycznego obowiązku służby wojskowej. Dla osób posiadających podwójne obywatelstwo i mieszkających na stałe poza Polską kluczowe znaczenie ma miejsce faktycznego zamieszkania i centrum interesów życiowych. Właściwa analiza tych okoliczności pozwala korzystać z pełni praw wynikających z polskiego obywatelstwa, bez ryzyka nieoczekiwanych obowiązków związanych z obronnością państwa.

Autorki:

Klaudia Rybak

Natalia Matolicz