1. Wstęp
Od 5 marca 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w
związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Zmiany te wpływają na zasady
legalnego pobytu obywateli Ukrainy w Polsce, w szczególności na funkcjonowanie numeru
PESEL ze statusem UKR, który od 2022 r. był potwierdzeniem korzystania z ochrony
czasowej w Polsce.
Do tej pory uproszczone procedury legalizacji pobytu pozwalały obywatelom Ukrainy na
szybkie uzyskanie numeru PESEL UKR, zapewniającego ochronę czasową, a w konsekwencji
legalność pobytu, dostęp do rynku pracy, świadczeń społecznych oraz edukacji.
Nowelizacja zmienia jednak reżim prawny funkcjonowania ochrony czasowej, wprowadzając
przejściowe rozwiązania i przygotowując cudzoziemców do stopniowego powrotu do
standardowych procedur legalizacji pobytu wynikających z ustawy o cudzoziemcach. Warto
zatem wiedzieć, jakie konsekwencje niosą te zmiany i jak przygotować się na kolejne etapy
legalizacji pobytu.
2. PESEL UKR i ochrona czasowa, legalny pobyt obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 r.
Nowelizacja ustawy przewiduje, że osoby objęte ochroną czasową zachowują legalność
pobytu w Polsce do dnia 4 marca 2027 r. W polskim systemie prawnym objęcie ochroną
czasową potwierdzane jest poprzez nadanie numeru PESEL ze statusem UKR. Jednocześnie
zmienia się reżim prawny przyznawania numeru PESEL UKR:
a) Osoby przyjeżdżające do Polski po 5 marca 2026 r., objęte ochroną czasową zgodnie
z decyzją Rady Unii Europejskiej 2022/382, powinny w ciągu 30 dni od przyjazdu do
Polski złożyć wniosek o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR. Brak dokonania
zgłoszenia w przewidzianym terminie może skutkować utratą możliwości z
korzystania z uprawnień wynikających z prawa do ochrony czasowej w Polsce.
b) Osoby, które już posiadają numer PESEL ze statusem UKR, nie muszą podejmować
dodatkowych działań, pod warunkiem, że ich dokumenty tożsamości są aktualne. W
przypadku osób, którym numer PESEL ze statusem UKR został nadany bez okazania
ważnego dokumentu tożsamości zawierającego fotografię, powinny go
zaktualizować do dnia 31 sierpnia 2026 r. W przeciwnym razie status ochrony
czasowej w Polsce może wygasnąć od dnia 1 września 2026 r. i w konsekwencji
nastąpi utrata prawa do legalnego pobytu w Polsce.
Należy jednak pamiętać, że ochrona czasowa w Polsce, o której mowa powyżej, wygasa,
jeżeli cudzoziemiec objęty ochroną czasową, opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
na okres powyżej 30 dni.
3. Co po 4 marca 2027 r. ? Koniec z uproszczoną procedurą
Po 4 marca 2027 r., jeżeli okres ochrony czasowej nie zostanie przedłużony, numer PESEL
ze statusem UKR przestanie być uznawany za objęcie ochroną czasową w Polsce a w
konsekwencji nie będzie stanowił podstawy do legalnego pobytu w Polsce. W takiej sytuacji
osoby, które chcą pozostać w Polsce, będą musiały korzystać ze standardowych procedur
przewidzianych w ustawie o cudzoziemcach:
Może to oznaczać konieczność:
a) złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy lub stały i uzyskania karty
pobytu czasowego lub stałego,
b) spełnienia wszystkich wymagań formalnych, w tym wykazania celu pobytu,
posiadania środków utrzymania, miejsca zamieszkania oraz ubezpieczenia
zdrowotnego.
W praktyce oznacza to powrót do standardowych terminów administracyjnych, pełnej
weryfikacji dokumentów i spełnienia przesłanek ustawowych. W przypadku błędów
formalnych lub braków dokumentacyjnych organ może odmówić udzielenia zezwolenia na
pobyt, co rodzi obowiązek konieczności opuszczenia terytorium Polski lub podjęcia
dodatkowych działań w celu uregulowania sytuacji pobytowej.
Warto zwrócić uwagę, że postępowania dotyczące zezwoleń na pobyt w Polsce mogą trwać
nawet kilkanaście miesięcy. Z tego względu wiele osób decyduje się na rozpoczęcie
procedury legalizacji pobytu wcześniej, aby uniknąć ryzyka przerwy w legalności pobytu po
zakończeniu ochrony czasowej. Dla osób, które wcześniej korzystały z uproszczonego
systemu, najbezpieczniejszym rozwiązaniem może być rozpoczęcie procedury uzyskania
karty pobytu czasowego lub stałego już teraz, aby zapewnić sobie ciągłość praw po 4 marca
2027 r.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wprowadza istotne zmiany dla
cudzoziemców przebywających w Polsce. Legalność pobytu osób objętych ochroną
czasową została wydłużona do 4 marca 2027 r., a numer PESEL ze statusem UKR pozostaje
w tym czasie potwierdzeniem objęcia ochroną czasową w Polsce, a zatem i legalności
pobytu w Polsce.
Jednocześnie wprowadzono obowiązek złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL ze
statusem UKR w ciągu 30 dni od przyjazdu do Polski dla nowych cudzoziemców objętych
ochroną czasową oraz obowiązek aktualizacji danych dla osób, którym numer wraz ze
statusem UKR został nadany bez okazania ważnego dokumentu tożsamości z fotografią.
Po dniu 4 marca 2027 r., jeżeli okres ochrony czasowej nie zostanie ponownie przedłużony,
dalszy pobyt w Polsce będzie możliwy wyłącznie na podstawie standardowego tytułu
pobytowego zgodnie z przepisami ustawy o cudzoziemcach.
W praktyce wiele osób decyduje się rozpocząć procedurę uzyskania karty pobytu jeszcze
przed zakończeniem ochrony czasowej, aby uniknąć ryzyka przerwy w legalności pobytu.
Warto przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 108 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli wniosek o
udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy zostanie złożony w okresie legalnego pobytu
cudzoziemca w Polsce, jego pobyt uważa się za legalny do dnia wydania ostatecznej decyzji
w tej sprawie.
W takiej sytuacji skorzystanie z pomocy doświadczonego prawnika może znacząco ułatwić
płynne przejście od statusu PESEL UKR do standardowego zezwolenia na pobyt.
RYBOXX DESIGN - Robert Ryba