Międzynarodowe uprowadzenie dziecka w Unii Europejskiej – jak wygląda procedura powrotu dziecka?

Wstęp

Rodzice, których dziecko zostało wywiezione za granicę, często zastanawiają się, czy państwo, do którego dziecko zostało zabrane, ma znaczenie dla możliwości jego szybkiego powrotu. W praktyce najczęściej pojawia się pytanie, czy procedura wygląda inaczej, gdy dziecko zostało uprowadzone do państwa członkowskiego Unii Europejskiej, takiego jak Niemcy, Francja, Belgia czy Hiszpania, niż w sytuacji, gdy zostało wywiezione do państwa trzeciego, pozostającego poza Unią Europejską.

Jeżeli nie zapoznałeś się jeszcze z tym, czym jest międzynarodowe uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka oraz na czym polega procedura jego powrotu, szerzej wyjaśniliśmy te zagadnienia w artykule „Międzynarodowe uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka a Konwencja Haska„.

Czy przy uprowadzeniu dziecka do państwa Unii Europejskiej nadal stosuje się Konwencję Haską?

Tak. Fakt, że dziecko zostało wywiezione do państwa członkowskiego Unii Europejskiej, nie oznacza, że przestają obowiązywać przepisy Konwencji Haskiej z 1980 r. Wszystkie państwa UE są jej stronami, dlatego to właśnie Konwencja nadal stanowi podstawę oceny, czy doszło do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka.

Oznacza to, że w pierwszej kolejności należy ustalić:

1. gdzie znajdowało się miejsce stałego pobytu dziecka przed wyjazdem;
2. czy drugi rodzic posiadał prawo do współdecydowania o miejscu pobytu dziecka;
3. czy wyjazd lub zatrzymanie dziecka nastąpiły bez wymaganej zgody.

To właśnie odpowiedzi na te pytania pozwalają ocenić, czy w danej sprawie doszło do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w rozumieniu Konwencji Haskiej.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się, kiedy wywiezienie lub zatrzymanie dziecka jest uznawane za bezprawne, przeczytaj również nasz artykuł: „Kiedy uprowadzenie dziecka lub jego zatrzymanie będzie uznane za bezprawne w świetle przepisów Konwencji Haskiej?„

Natomiast jeżeli dziecko zostało wywiezione do państwa, które nie jest stroną Konwencji Haskiej, zastosowanie mogą mieć zupełnie inne mechanizmy prawne. O tym, jak wygląda dochodzenie powrotu dziecka w takiej sytuacji, piszemy w artykule: „Jak odzyskać dziecko wywiezione do kraju spoza Konwencji Haskiej?„

Co zmienia fakt, że dziecko zostało uprowadzone do państwa Unii Europejskiej?

Jeżeli dziecko zostało uprowadzone do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, zastosowanie nadal znajduje Konwencja Haska z 1980 r. Nie jest to jednak jedyny akt prawny regulujący takie postępowanie. Konwencję uzupełnia Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, które wprowadza dodatkowe rozwiązania mające usprawnić prowadzenie spraw pomiędzy państwami UE.

W praktyce oznacza to przede wszystkim, że:

1. organy centralne państw członkowskich mają obowiązek szybkiej współpracy, w tym niezwłocznego przekazywania informacji oraz podejmowania czynności zmierzających do rozpoznania sprawy;
2. sądy państw UE mogą bezpośrednio współpracować ze sobą, w szczególności wymieniać informacje dotyczące sytuacji dziecka oraz środków, które mogą zapewnić mu bezpieczeństwo po powrocie;
3. jeżeli sąd odmówi powrotu dziecka z uwagi na to, że jego powrót mógłby narazić je na poważną szkodę fizyczną lub psychiczną albo postawić je w sytuacji nie do zniesienia, bądź też uwzględni sprzeciw dziecka wobec powrotu, sprawa nie kończy się automatycznie. Sąd lub strona przekazuje odpowiednie informacje i dokumenty do sądu państwa, w którym dziecko miało zwykły pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem, umożliwiając mu dalsze rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej. Sąd ten może następnie wydać orzeczenie dotyczące pieczy nad dzieckiem, w tym również przewidujące jego powrót;
4. orzeczenia dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej wydane w jednym państwie UE korzystają z uproszczonych zasad uznawania i wykonywania w pozostałych państwach członkowskich, co ułatwia ich praktyczne wyegzekwowanie.

Należy jednak podkreślić, że przepisy Unii Europejskiej nie powodują automatycznego powrotu dziecka. Nadal konieczne jest przeprowadzenie postępowania na podstawie Konwencji Haskiej oraz wykazanie, że doszło do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Sąd nadal bada również, czy zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające odmowę powrotu dziecka. O tym, kiedy mimo bezprawnego uprowadzenia sąd może odmówić nakazania powrotu dziecka, pisaliśmy szerzej w artykule „Czy przy międzynarodowym uprowadzeniu dziecka Sąd może odmówić nakazania powrotu dziecka do kraju jego stałego pobytu?„

Podsumowanie

Sprawy dotyczące uprowadzenia dziecka do innego państwa Unii Europejskiej wymagają szybkiego i przemyślanego działania. Choć podstawowym aktem prawnym pozostaje Konwencja Haska z 1980 r., przepisy unijne wprowadzają dodatkowe rozwiązania, które mają ułatwić współpracę pomiędzy sądami i organami państw członkowskich oraz zwiększyć skuteczność prowadzonych postępowań.

Należy jednak pamiętać, że sama okoliczność, iż dziecko zostało wywiezione do kraju UE, nie oznacza automatycznego nakazania jego powrotu. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, ustalenia okoliczności wyjazdu, zakresu praw rodzicielskich oraz oceny, czy zachodzą przesłanki uzasadniające powrót dziecka albo wyjątkowe okoliczności przemawiające przeciwko niemu.

W takich sprawach czas ma ogromne znaczenie. Szybkie podjęcie odpowiednich kroków, właściwe przygotowanie dokumentów oraz profesjonalne prowadzenie postępowania mogą znacząco wpłynąć na ochronę praw rodzica i skuteczne zabezpieczenie dobra dziecka.