Jak odzyskać dziecko wywiezione do kraju spoza Konwencji Haskiej?

Wstęp

Międzynarodowe uprowadzenie dziecka to jedna z najbardziej stresujących i pilnych sytuacji, z jakimi mogą zmierzyć się rodzice. W większości przypadków podstawowym mechanizmem prawnym umożliwiającym szybki powrót dziecka do kraju jego stałego pobytu jest Konwencja Haska z dnia 25 października 1980 r.

Procedura haska została stworzona właśnie po to, aby przeciwdziałać bezprawnemu wywożeniu lub zatrzymywaniu dzieci za granicą i zapewnić ich szybki powrót. Szczegółowe omówienie tej procedury znajduje się w naszym artykule: „Międzynarodowe uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka a Konwencja Haska”

W praktyce jednak zdarzają się sytuacje znacznie bardziej skomplikowane, gdy dziecko zostaje uprowadzone do państwa, które nie jest stroną Konwencji Haskiej lub gdy wywieziono je z takiego państwa. Wówczas standardowa procedura nie znajduje zastosowania, a odzyskanie dziecka wymaga bardziej złożonych, wielotorowych działań prawnych.

Kiedy Konwencja Haska nie ma zastosowania i co to oznacza w praktyce?

Do państw objętych Konwencją Haską należą m.in. Polska, Niemcy, Francja, Hiszpania, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone. Nadal jednak istnieje wiele krajów, zwłaszcza w części Azji, Afryki oraz na Bliskim Wschodzie, które nie są jej stroną lub stosują ją w ograniczonym zakresie.

Z punktu widzenia rodzica kluczowe jest zatem ustalenie dwóch kwestii:

• czy państwo, do którego wywieziono dziecko, jest stroną Konwencji Haskiej,
• czy stroną Konwencji Haskiej jest również państwo stałego pobytu dziecka.

Co do zasady Konwencja ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy oba państwa są jej stronami (chyba że obowiązują inne umowy międzynarodowe).

Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że brak zastosowania Konwencji Haskiej nie oznacza, że wywiezienie dziecka staje się działaniem legalnym. W dalszym ciągu może ono mieć charakter bezprawny. Kwestię tego, kiedy uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka uznawane jest za bezprawne, szerzej omawiamy w artykule „Kiedy uprowadzenie dziecka lub jego zatrzymanie będzie uznane za bezprawne w świetle przepisów Konwencji Haskiej?”

Różnica polega jednak na tym, że w takiej sytuacji brak jest jednolitego, międzynarodowego mechanizmu zobowiązującego państwo, do którego dziecko zostało wywiezione, do szybkiego działania. W konsekwencji sprawa przekształca się w złożony spór o charakterze międzynarodowym, wymagający prowadzenia działań równolegle w różnych porządkach prawnych.

Jakie są możliwości działania, jeżeli Konwencja Haska nie ma zastosowania?

Brak możliwości zastosowania Konwencji Haskiej nie oznacza, że rodzic zostaje pozbawiony środków prawnych. W praktyce konieczne jest jednak podjęcie szeregu działań, często równolegle, w różnych państwach.

1. Postępowanie przed sądem państwa, do którego wywieziono dziecka

Zasadnicze znaczenie ma wszczęcie postępowania w państwie, w którym dziecko aktualnie przebywa. W tym celu konieczne jest ustalenie, w jaki sposób w danym systemie prawnym kwalifikowane jest zachowanie polegające na uprowadzeniu lub zatrzymaniu dziecka przez drugiego rodzica, a także czy pomiędzy danymi państwami obowiązują jakiekolwiek umowy międzynarodowe regulujące tę kwestię.

2. Postępowania prowadzone w Polsce

W sprawach dotyczących międzynarodowego uprowadzenia dziecka poza zakresem obowiązywania Konwencji Haskiej konieczne może być podjęcie działań zarówno w Polsce, jak i za granicą. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy, w szczególności pod kątem obowiązujących umów międzynarodowych oraz właściwości sądów danego państwa.

W polskim porządku prawnym rodzicielskie uprowadzenie dziecka nie zawsze stanowi przestępstwo, dlatego kluczowe znaczenie mają odpowiednio dobrane działania prawne dotyczące m.in. miejsca pobytu dziecka oraz wykonywania władzy rodzicielskiej.

W praktyce szybkie podjęcie odpowiednich kroków prawnych ma istotne znaczenie zarówno dla zabezpieczenia sytuacji dziecka, jak i zwiększenia szans na jego powrót lub odzyskanie kontaktu z dzieckiem. Z uwagi na międzynarodowy charakter takich spraw, każda sytuacja wymaga indywidualnie zaplanowanej strategii działania.

3. Droga dyplomatyczna i pomoc konsularna

W praktyce istotną rolę odgrywają także działania podejmowane za pośrednictwem organów państwowych, w tym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz placówek konsularnych. Ich wsparcie polega przede wszystkim na ułatwieniu kontaktu z lokalnymi instytucjami oraz przekazywaniu informacji o systemie prawnym danego państwa. Należy jednak podkreślić, że działania dyplomatyczne mają charakter pomocniczy i nie zastępują postępowania sądowego.

Podsumowanie

Sprawy dotyczące uprowadzenia dziecka do państwa spoza Konwencji Haskiej należą do najbardziej skomplikowanych zagadnień w praktyce prawa rodzinnego. Wynika to przede wszystkim z braku jednolitej procedury oraz jasno określonych terminów, które w sprawach prowadzonych na podstawie Konwencji Haskiej mają kluczowe znaczenie.

Postępowania w tego rodzaju sprawach trwają zazwyczaj znacznie dłużej, a ich wynik w dużej mierze uzależniony jest od przepisów prawa krajowego państwa, w którym sprawa jest rozpoznawana.

Należy jednak podkreślić, że uprowadzenie dziecka poza zakresem obowiązywania Konwencji Haskiej nie oznacza braku możliwości działania. W tego rodzaju sprawach kluczowe znaczenie ma czas, właściwie dobrana strategia, prowadzenie działań zarówno w państwie dotychczasowego stałego pobytu dziecka, jak i w państwie, do którego zostało ono uprowadzone, a także odpowiednie przygotowanie prawne.