Emerytura z ZUS a świadczenia rodzinne z USA – Social Security dla byłych małżonków

Czego dowiesz się z artykułu?

Kto może dostać świadczenie rodzinne (family benefits) z amerykańskiego Social Security? Świadczenia rodzinne mogą przysługiwać m.in. obecnym małżonkom, byłym małżonkom oraz wdowom i wdowcom osoby, która ma prawo do emerytury z Social Security.

Jakie są najważniejsze warunki, żeby były małżonek dostał świadczenie z USA? Małżeństwo musiało trwać co najmniej 10 lat, wnioskodawca powinien mieć ukończone 62 lata, były partner musi mieć prawo do swojej emerytury Social Security, a osoba ubiegająca się nie może obecnie pozostawać w nowym małżeństwie.

Czy pobieranie emerytury z ZUS w Polsce blokuje możliwość dostania świadczenia rodzinnego z Social Security? Nie – samo pobieranie polskiej emerytury z ZUS nie pozbawia prawa do świadczeń rodzinnych (małżeńskich, dla byłych małżonków czy wdowich) z amerykańskiego systemu Social Security.

Co zmieniło zniesienie klauzuli WEP i czy dotyczy to świadczeń dla byłych małżonków? Klauzula WEP, która obniżała emeryturę osoby ubezpieczonej, została zniesiona w 2025 roku (z mocą od 2024). Nigdy nie dotyczyła świadczeń rodzinnych, w tym dla byłych małżonków – więc jej zniesienie nie zmienia ich sytuacji.

Czy klauzula GPO może obniżyć lub zablokować świadczenie dla byłego małżonka z Polski? Nie – Government Pension Offset (GPO) dotyczy tylko osób pobierających amerykańską rządową emeryturę z pracy nieobjętej składkami Social Security w USA. Emerytura z ZUS w Polsce nie podlega pod GPO i nie wpływa na świadczenia dla byłych małżonków.

_______________________________________________

Amerykański system Social Security przewiduje nie tylko emerytury dla osób, które pracowały i były ubezpieczone w Stanach Zjednoczonych, ale również świadczenia rodzinne (tzw. family benefits). 

Mogą one przysługiwać m.in. małżonkom, byłym małżonkom oraz wdowom i wdowcom osób uprawnionych do emerytury z USA.

Prawo do świadczenia rodzinnego z Social Security może przysługiwać byłemu małżonkowi osoby ubezpieczonej w USA, jeżeli spełnione są określone warunki, w szczególności:

• małżeństwo trwało co najmniej 10 lat,
• -osoba ubiegająca się o świadczenie ukończyła 62 lata (lub spełnia inne przesłanki przewidziane w przepisach),
• -były małżonek posiada prawo do emerytury z Social Security,
• -wnioskodawca nie pozostaje w nowym związku małżeńskim.

Istotne jest, że świadczenie przyznane byłemu małżonkowi nie wpływa na wysokość emerytury osoby ubezpieczonej w USA.

Emerytura z ZUS a prawo do świadczeń z USA

Jednym z najczęściej pojawiających się pytań jest kwestia pobierania emerytury w Polsce i jej wpływu na możliwość uzyskania świadczenia rodzinnego z amerykańskiego Social Security.

Pobieranie emerytury z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych nie stanowi co do zasady przeszkody w uzyskaniu świadczenia rodzinnego z amerykańskiego Social Security. Sam fakt otrzymywania emerytury w Polsce nie pozbawia prawa do świadczeń pochodnych z USA.

Wątpliwości w tym zakresie często związane są z dwoma regulacjami. 

Klauzula WEP (Windfall Elimination Provision) 

Windfall Elimination Provision (WEP) była regulacją amerykańskiego prawa federalnego, która ograniczała sposób obliczania wysokości emerytury z Social Security w odniesieniu do samego ubezpieczonego, jeżeli spełniał on łącznie określone warunki.

Klauzula WEP dotyczyła wyłącznie osób pobierających własną emeryturę z Social Security, które jednocześnie:

• otrzymywały emeryturę z systemu nieobjętego składkami Social Security,
• np. z zagranicznego systemu emerytalnego (w tym z Polski),
• lub z amerykańskich systemów publicznych (np. niektóre fundusze stanowe lub federalne).

Mechanizm WEP nie polegał na potrąceniu świadczenia, lecz na zmianie wzoru jego obliczania, co w praktyce prowadziło do obniżenia wysokości emerytury Social Security należnej ubezpieczonemu.

Klauzula WEP nie miała natomiast zastosowania do:

• świadczeń małżeńskich (spousal benefits),
• świadczeń dla byłych małżonków (divorced spouse benefits),
• innych świadczeń rodzinnych.

Klauzula WEP została zniesiona w USA na mocy ustawy Social Security Fairness Act, która weszła w życie 5 stycznia 2025, z mocą wsteczną od 1 stycznia 2024 roku, eliminując redukcje amerykańskich świadczeń dla osób pobierających też emerytury z innych systemów.

Nie może zatem stanowić podstawy do obniżania świadczeń.

Drugą regulacją budzącą liczne wątpliwości była Government Pension Offset (GPO).

GPO była mechanizmem, który mógł prowadzić do obniżenia lub wyłączenia świadczeń pochodnych, takich jak świadczenie małżeńskie czy świadczenie dla wdowy lub wdowca.

Jednakże wyłącznie w przypadku, gdy dana osoba pobierała rządową emeryturę z tytułu pracy w sektorze publicznym w USA, a ta praca nie była objęta składkami Social Security (np. określone stanowiska federalne, stanowe lub lokalne).

Klauzula GPO nie dotyczyła zatem emerytur zagranicznych i nie miała zastosowania do byłych małżonków pobierających emeryturę z Polski, jeżeli nie spełniali oni przesłanek pracy w nieoskładkowanym systemie rządowym USA.

Prawidłowe rozróżnienie tych mechanizmów ma kluczowe znaczenie dla oceny sytuacji prawnej małżonków i byłych małżonków osób ubezpieczonych w systemie Social Security.