Uruchomienie unijnego Systemu Wjazdu/Wyjazdu (Entry/Exit System – EES) oznacza jedną z największych zmian w zasadach przekraczania granic strefy Schengen od wielu lat. Szczególnie istotne konsekwencje dotyczą obywateli Stanów Zjednoczonych, którzy dotychczas korzystali z wyjątkowych rozwiązań wynikających z polsko-amerykańskiego porozumienia o zniesieniu obowiązku wizowego.
Od 12 października 2025 r., wraz z rozpoczęciem stopniowego wdrażania systemu EES, zmieniły się zasady obliczania dopuszczalnego okresu pobytu obywateli USA na terytorium Polski.
Czym jest system EES?
EES (Entry/Exit System) to elektroniczny system Unii Europejskiej rejestrujący wjazdy i wyjazdy obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne strefy Schengen. System zastępuje dotychczasowe ręczne stemplowanie paszportów i umożliwia automatyczne obliczanie długości legalnego pobytu cudzoziemców. Więcej o systemie EES dowiesz się z artykułu: EES i ETIAS – nowe zasady podróżowania do Europy od 2026 roku.
Co zmieniło się dla obywateli USA?
Najważniejsza zmiana polega na tym, że od momentu uruchomienia systemu EES obywatele Stanów Zjednoczonych podlegają ogólnym zasadom pobytu krótkoterminowego obowiązującym wszystkich obywateli państw trzecich podróżujących do strefy Schengen.
Oznacza to, że legalny pobyt nie może przekraczać 90 dni w każdym 180-dniowym okresie.
W praktyce oznacza to odejście od dotychczasowej interpretacji, zgodnie z którą obywatele USA mogli po wykorzystaniu limitu schengeńskiego korzystać z dodatkowego okresu pobytu w Polsce na podstawie dwustronnego porozumienia między Polską a Stanami Zjednoczonymi.
Dlaczego doszło do tej zmiany?
Zmiana wynika z przepisów prawa Unii Europejskiej regulujących funkcjonowanie systemu EES.
Po uruchomieniu systemu ewidencjonowanie pobytu obywateli państw trzecich odbywa się w sposób jednolity dla całej strefy Schengen. W konsekwencji możliwość przedłużenia pobytu krótkoterminowego na podstawie umów dwustronnych została znacząco ograniczona i jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy dana umowa wyraźnie przewiduje taką możliwość.
A co z porozumieniem Polska–USA?
Porozumienie w formie wymiany not między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych z 4 kwietnia 1991 r. w sprawie zniesienia obowiązku wizowego nie zawiera przepisów pozwalających na przedłużenie pobytu ponad 90 dni.
Co więcej, porozumienie wyłącza swoje zastosowanie wobec osób przyjeżdżających do Polski w celu podjęcia pracy lub pobytu stałego.
W związku z wejściem w życie systemu EES Ministerstwo Spraw Zagranicznych poinformowało Ambasadę Stanów Zjednoczonych w Warszawie o nowych zasadach obowiązujących od 12 października 2025 r.
Co powinien zrobić obywatel USA planujący pobyt dłuższy niż 90 dni?
Jeżeli obywatel USA zamierza przebywać w Polsce dłużej niż 90 dni, powinien odpowiednio wcześniej zadbać o legalizację swojego pobytu.
Brak uzyskania odpowiedniego tytułu pobytowego przed upływem dopuszczalnych 90 dni może skutkować uznaniem dalszego pobytu za nielegalny.
Dlaczego jest to tak istotne?
Zmiana ma szczególne znaczenie dla obywateli USA, którzy:
- planują zamieszkać w Polsce,
- pracują zdalnie z terytorium Polski,
- prowadzą działalność gospodarczą,
- pozostają w związku z obywatelem polskim,
- regularnie podróżują pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi.
Dotychczas wielu obywateli USA opierało planowanie pobytu na praktyce wynikającej z polsko-amerykańskiego porozumienia wizowego. Po uruchomieniu systemu EES takie rozwiązanie nie znajduje już zastosowania.
Podsumowanie
Od 12 października 2025 r. obywatele Stanów Zjednoczonych, podobnie jak pozostali obywatele państw trzecich zwolnieni z obowiązku wizowego, mogą przebywać na terytorium strefy Schengen zasadniczo przez maksymalnie 90 dni w każdym 180-dniowym okresie.
Osoby planujące dłuższy pobyt w Polsce powinny odpowiednio wcześniej uzyskać właściwe zezwolenie na pobyt przewidziane w ustawie o cudzoziemcach. W praktyce oznacza to koniec możliwości opierania legalności długotrwałego pobytu wyłącznie na polsko-amerykańskim porozumieniu o ruchu bezwizowym.
Ze względu na doniosłość tych zmian warto każdorazowo przeanalizować planowany model pobytu jeszcze przed przyjazdem do Polski, aby uniknąć naruszenia przepisów imigracyjnych oraz związanych z tym konsekwencji.
