Dziedziczenie spadku może wiązać się nie tylko z nabyciem aktywów, ale również z odpowiedzialnością za pozostawione przez zmarłego długi. Zgodnie z prawem polskim na spadkobierców przechodzą co do zasady nie tylko prawa, ale i także obowiązki zmarłego. Oznacza to, że spadkobierca może być zobowiązany np. do spłaty zaciągniętych przez spadkodawcę pożyczek.
Kwestia dziedziczenia długów oraz zasad i granic ponoszenia odpowiedzialności za długi spadkowe, może nie być tak oczywista dla osób mieszkających poza Polską, zwłaszcza gdy mają one doświadczenie z odmiennym sposobem prowadzenia postępowań spadkowych. Dotyczy to przykładowo spadkobierców mieszkających w Stanach Zjednoczonych, którzy dziedzicząc po krewnym spadek w Polsce, nie zawsze zdają sobie sprawę, że zgodnie z polskim prawem wierzyciel zmarłego może dochodzić zapłaty bezpośrednio od nich. W praktyce zdarza się zatem, że o istnieniu zadłużenia zmarłego spadkobiercy i zakresie swojej odpowiedzialności dowiadują się dopiero w chwili otrzymania wezwania do zapłaty, a nawet pozwu.
Warto zaznaczyć, że zasady dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe na gruncie prawa polskiego, wyglądają zupełnie odmiennie niż w przypadku procedury spadkowej w USA. W Polsce, to nie Wykonawcy, czy Administratorzy spadku ustalają zobowiązania i regulują długi w postaci np. pożyczek, kredytów czy zadłużeń na kartach kredytowych, o czym wspomniał adw. Jarosław Kurpiejewski w swoim artykule Przeczytaj w artykule: „Jak wygląda postępowanie spadkowe i administracyjne w USA?”. Za długi spadkowe odpowiedzialność ponoszą spadkobiercy, co może skutkować skierowaniem roszczeń o zapłatę bezpośrednio do nich, a nie do spadku. Spadek jako taki nie spłaca swoich długów – to zasadnicza różnica między postępowaniami spadkowymi w USA i w Polsce.
Co w sytuacji, jeżeli spadkobierca nie chce dziedziczyć długów?
Spadkobierca ma możliwość podjęcia decyzji, czy chce spadek przyjąć, czy też go odrzucić. Polskie prawo spadkowe przewiduje możliwość złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. W przypadku najbliższych krewnych, powołanych do dziedziczenia w pierwszej kolejności, termin ten co do zasady zacznie biec od chwili dowiedzenia się o śmierci zmarłego. Warto przy tym pamiętać, że skutkiem odrzucenia spadku jest wyłączenie od dziedziczenia. Odrzucenie spadku przez spadkobiercę może też powodować, że do dziedziczenia zostaną powołani jego zstępni np. dzieci. W takiej sytuacji konieczne może być podjęcie odpowiednich czynności również przez nich, a w przypadku małoletnich, dokonanie stosownych czynności przez rodziców w ich imieniu.
Jaka jest granica odpowiedzialności za długi spadkowe? Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ma znaczenie?
W tym samym terminie przewidzianym na odrzucenie spadku, spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza).
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca nie będzie ponosił odpowiedzialności za pozostawione przez zmarłego długi całym swoim majątkiem (spadkowym i osobistym) bez ograniczenia, ale tylko do wysokości ustalonego stanu czynnego spadku. Wartość czynna spadku ustalana jest natomiast w wykazie lub spisie inwentarza.
Istotne dla spadkobiercy jest przede wszystkim to, że jeżeli nie złoży on żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy, z mocy prawa przyjmie on spadek, ale z dobrodziejstwem inwentarza.
Jak wygląda odpowiedzialność za długi spadkowe w przypadku dziedziczenia spadku przez kilku spadkobierców? Czy dział spadku coś zmienia?
Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do chwili dokonania przez nich działu spadku ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Oznacza to, że wierzyciel zmarłego, może według swojego wyboru, dochodzić całej należności od jednego ze spadkobierców, nawet jeżeli taki spadkobierca dziedziczy tylko ułamkową część spadku. Spadkobierca, który spłacił dług może później żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części w stosunku do wielkości ich udziałów.
Dopiero dokonanie działu spadku, czyli podziału poszczególnych przedmiotów spadkowych między spadkobierców, powoduje zmianę zasad ponoszenia odpowiedzialności. Po dziale spadku spadkobiercy ponoszą już odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości swoich udziałów. Wierzyciel traci zatem możliwość dochodzenia całości zapłaty od jednego wybranego spadkobiercy. Spadkobierca przestaje zaś ponosić ryzyko odzyskania części tego co musiał zapłacić ponad swój udział w spadku od pozostałych spadkobierców.
Dlaczego w sprawach spadkowych warto zasięgnąć profesjonalnej pomocy?
Choć postępowanie spadkowe w Polsce może nie wydawać się skomplikowaną procedurą, skorzystanie z pomocy prawnika pomaga sprawniej przejść przez poszczególne etapy postępowania, w tym również przygotować się na potencjalne roszczenia wynikające z długów spadkowych. Mimo wszystko, postępowanie spadkowe jest postępowaniem sformalizowanym i wymaga podjęcia szeregu czynności niezbędnych do uregulowania sytuacji spadkobiercy i zabezpieczenia jego interesów.
Szczególnie istotnym jest, aby nie ignorować otrzymanej korespondencji sądowej. Brak zwrócenia uwagi na ograniczenie odpowiedzialności za długi w toku postępowania o zapłatę z powództwa wierzyciela zmarłego, może rodzić dolegliwe konsekwencje dla spadkobiercy w postępowaniu egzekucyjnym. Samo powołanie się przez spadkobiercę na fakt, że spadek został odziedziczony z dobrodziejstwem inwentarza bez odpowiedniego zastrzeżenia w tytule wykonawczym będącym podstawą egzekucji, może nie być wystarczające dla uchronienia się przed egzekucją z całego majątku. Warto również odpowiednio wcześniej podjąć czynności zmierzające do ustalenia wartości stanu czynnego spadku poprzez uzyskanie spisu inwentarza.
Kancelaria prowadzi sprawy spadkowe w Polsce, także z udziałem klientów mieszkających z za granicą, w większości przypadków bez konieczności ich osobistej wizyty w Polsce. Prowadzimy sprawy spadkowe w zakresie stwierdzenia praw do spadku, działu spadku, spraw o zachowek, czy spraw związanych z odziedziczonymi długami spadkowymi. Pomagamy również w uzyskaniu spisu inwentarza i formalnościami związanymi z odziedziczonym majątkiem.
