W obecnych czasach migracje międzynarodowe, a tym samym zmiany miejsca zamieszkania i całego swojego centrum życia, w tym pracy nie są niczym nadzwyczajnym. Coraz częściej mamy do czynienia z sytuacją, w której do Polski przeprowadzają się osoby, wobec których Sąd w USA uprzednio prawomocnie orzekł o alimentach na rzecz dzieci, czy byłych małżonków. W takim przypadku szczególnego znaczenia nabiera kwestia egzekwowania zobowiązań alimentacyjnych. Sama zmiana miejsca zamieszkania dłużnika nie powoduje utraty możliwości przymusowego egzekwowania alimentów przez osoby uprawnione. Przepisy krajowe, unijne czy międzynarodowe przewidują bowiem procedury mające na celu wykonanie orzeczeń zagranicznych odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych.
Niemniej wciąż największą obawą wierzycieli pozostaje to, czy uda im się wyegzekwować przyznane im przez sąd środki utrzymania. Wątpliwości co do możliwości egzekucji budzi zwłaszcza wysokość świadczeń ustalonych w dolarach amerykańskich, które odpowiadają realiom ekonomicznym Stanów Zjednoczonych, ale po przeliczeniu na złote mogą wydawać się wygórowane. W prawie polskim, na gruncie polskiego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na zakres świadczeń alimentacyjnych mają wpływ m.in. zarobkowe oraz majątkowe możliwości zobowiązanego do dostarczania środków utrzymania. Po przeniesieniu centrum życiowego z USA do Polski, dłużnicy uprzednio zobowiązani na mocy wyroku zagranicznego do alimentacji osiągają dochody adekwatne do polskiego rynku pracy w złotych. W prowadzonych sprawach nierzadko zasądzona wysoka kwota alimentów w przeliczeniu z USD na PLN oraz brak adekwatności do aktualnych zarobków stanowią koronny argument dłużników alimentacyjnych przeciwko możliwości egzekucji środków w Polsce. Pozostaje zatem pytanie, czy słuszny?
Klauzula porządku publicznego jako jedna z przeszkód do stwierdzenia wykonalności orzeczenia zagranicznego
Jedną z przeszkód do stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu amerykańskiego zasądzającego alimenty może być uznanie, że orzeczenie narusza podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Przeszkoda ta ma charakter wyjątkowy i odnosi się do najbardziej podstawowych, fundamentalnych zasad porządku prawnego w Polsce. Powinna być stosowana wyjątkowo i w rażących przypadkach. Niemniej jednak to przez pryzmat tej przeszkody niekiedy rozpatrywana jest możliwość stwierdzenia wykonalności wyroku zasądzającego alimenty.
Czy wysokość zasądzonych alimentów może być rozpatrywana w kontekście klauzuli porządku publicznego?
W większości przypadków co do zasady nie. Po pierwsze Sądy w Polsce przy stwierdzeniu czy orzeczenie nadaje się do wykonania nie powinny w żadnym wypadku dokonywać merytorycznej kontroli orzeczenia. Oznacza to, że badaniu nie powinna podlegać kwota zasądzonych alimentów przez Sąd w USA będąca wynikiem zastosowania oceny prawnej przez sąd zagraniczny na gruncie konkretnego stanu faktycznego. Klauzula porządku publicznego nie powinna być interpretowana szeroko, a zdecydowanie nie może służyć temu by rozważać, czy kwota alimentów odpowiada obecnym możliwościom finansowym dłużnika. Naczelną zasadą prawa rodzinnego i opiekuńczego jest dobro dziecka, i przez ten pryzmat w mojej ocenie należałoby rozważać, czy wyrok zasądzający alimenty mógłby być sprzeczny z podstawowym porządkiem prawnym Polski. W kontekście alimentów, a zatem w większości przypadków dostarczania środków utrzymania dziecku, które nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, co do zasady trudno tę sprzeczność dostrzec.
Podsumowując, klauzula porządku publicznego jako jedna z potencjalnych przeszkód stwierdzenia wykonalności wyroku zasądzającego alimenty, bywa w praktyce wykorzystywana przez dłużników jako argument przeciwko możliwości ich egzekwowania w Polsce. Nie można jednak pomijać, że zasądzenie alimentów w USA na kanwie oceny przez sąd amerykański ówczesnego stanu faktycznego nie powinno podlegać ponownej merytorycznej kontroli przez sąd polski. Sama wysokość alimentów, która po przeliczeniu na złote może wydawać się bardzo wysoka – zwłaszcza gdy dłużnik po powrocie do Polski osiąga już dochody według realiów polskiego rynku, nie oznacza automatycznie, że wyrok nie będzie mógł zostać wykonany.
Jak możemy pomóc?
Kancelaria KBIW świadczy usługi w zakresie uznawania i stwierdzenia wykonalności orzeczeń sądów państw obcych, w tym w szczególności:
- oferuje pomoc w uzyskaniu niezbędnych dokumentów oraz przygotowaniu wniosku wraz z odpowiednią argumentacją prawną,
- zapewnia reprezentację w postępowaniu sądowym, jak i później egzekucyjnym.
Niekompletność dokumentów, czy braki formalne wniosku często prowadzą do przedłużenia postępowania, a w konsekwencji mogą opóźnić otrzymywanie środków utrzymania przez rodzinę. Skorzystanie z pomocy prawnej ogranicza ryzyko popełnienia błędów już na etapie wniesienia wniosku o uznanie, czy wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego na terytorium RP.
