Wstęp
Tematy związane z leczeniem, bezpieczeństwem pacjentów i odpowiedzialnością personelu medycznego regularnie budzą duże zainteresowanie opinii publicznej. Coraz więcej osób zwraca uwagę na przebieg swojego leczenia, wydawane diagnozy oraz jakość opieki medycznej w szpitalach i przychodniach.
W takich sytuacjach często pojawia się pytanie: czy niepowodzenie leczenia było wynikiem błędu medycznego, czy też mieściło się w granicach dopuszczalnego ryzyka terapii?
To bardzo istotne rozróżnienie, ponieważ polskie prawo przewiduje odpowiedzialność lekarza lub placówki medycznej tylko w określonych przypadkach. Jednocześnie pacjent ma szeroki katalog uprawnień, które pozwalają mu dochodzić swoich praw, zarówno na drodze cywilnej, jak i karnej czy zawodowej.
W praktyce kluczowe znaczenie ma szybkie podjęcie odpowiednich kroków oraz właściwa ocena medyczno-prawna sprawy.
Czym jest błąd medyczny?
Polskie przepisy nie zawierają ustawowej definicji błędu medycznego. Pojęcie to zostało wypracowane przede wszystkim w orzecznictwie sądów. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego błędem w sztuce lekarskiej jest działanie lub zaniechanie lekarza w zakresie diagnozy albo leczenia, które jest niezgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej dostępnym dla lekarza.
Może to być np.:
- błędna diagnoza;
- zbyt późne rozpoznanie choroby;
- nieprawidłowe leczenie.
Nie oznacza to jednak, że każda nieudana terapia lub pogorszenie stanu zdrowia pacjenta będzie automatycznie uznane za błąd medyczny, albowiem powikłania mogą wystąpić nawet wtedy, gdy lekarz działa prawidłowo i zgodnie ze standardami.
Aby można było mówić o odpowiedzialności za błąd medyczny, co do zasady konieczne jest wykazanie kilku elementów. Należy ustalić, że personel medyczny postępował niezgodnie z aktualną wiedzą medyczną, działanie lub zaniechanie było zawinione, pacjent poniósł szkodę (np. doszło do pogorszenia stanu zdrowia lub śmierci), a pomiędzy popełnionym błędem a powstałą szkodą istnieje związek przyczynowy. Dopiero spełnienie tych przesłanek pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń.
Jakie roszczenia przysługują pacjentowi?
W zależności od okoliczności sprawy pacjent lub jego bliscy mogą skorzystać z kilku niezależnych ścieżek dochodzenia swoich praw.
1. Postępowanie cywilne
Najczęściej wybieraną drogą jest postępowanie cywilne, którego celem jest uzyskanie rekompensaty za skutki błędu medycznego. W jego ramach pacjent może dochodzić m.in. odszkodowania za poniesione koszty leczenia, rehabilitacji czy opieki, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz renty, jeżeli w wyniku błędu utracił zdolność do pracy, zwiększyły się jego potrzeby życiowe lub zmniejszyły się jego widoki na przyszłość.
W zależności od okoliczności sprawy odpowiedzialność może ponosić nie tylko sam lekarz, ale również szpital lub inna placówka medyczna, w której udzielano świadczeń zdrowotnych. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, ponieważ ustalenie właściwego podmiotu odpowiedzialnego zależy m.in. od formy zatrudnienia lekarza oraz sposobu organizacji udzielania świadczeń.
2. Postępowanie karne
Jeżeli istnieje podejrzenie, że zachowanie personelu medycznego mogło stanowić przestępstwo, możliwe jest wszczęcie postępowania karnego. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których doszło do narażenia pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, spowodowania ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu, a w najtragiczniejszych przypadkach – nieumyślnego spowodowania śmierci.
Warto pamiętać, że celem postępowania karnego jest przede wszystkim ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa oraz kto ponosi za nie odpowiedzialność. W określonych przypadkach pokrzywdzony może również dochodzić w tym postępowaniu naprawienia szkody lub zadośćuczynienia. Nie zawsze jednak będzie to wystarczające do pełnego zaspokojenia wszystkich roszczeń. Z tego względu w praktyce często równolegle lub odrębnie prowadzone jest także postępowanie cywilne, które pozwala dochodzić pełnego odszkodowania, zadośćuczynienia czy renty.
3. Postępowanie zawodowe
Niezależnie od odpowiedzialności cywilnej i karnej lekarz może ponosić także odpowiedzialność zawodową przed organami samorządu lekarskiego. Dotyczy ona naruszenia przepisów regulujących wykonywanie zawodu lekarza oraz zasad etyki lekarskiej.
Co istotne, w postępowaniu zawodowym nie zawsze konieczne jest wykazanie, że pacjent poniósł szkodę. W niektórych przypadkach już samo naruszenie obowiązujących standardów wykonywania zawodu lub zasad etyki może stanowić podstawę do pociągnięcia lekarza do odpowiedzialności.
W zależności od charakteru naruszenia lekarzowi mogą zostać wymierzone różne kary, od upomnienia i nagany, przez karę pieniężną, ograniczenie zakresu wykonywanych czynności czy zakaz pełnienia funkcji kierowniczych, aż po zawieszenie, a w najpoważniejszych przypadkach nawet pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
Co zrobić, jeśli podejrzewasz błąd medyczny?
Jeżeli pacjent lub jego rodzina podejrzewają, że doszło do błędu medycznego, warto działać krok po kroku:
1. Zabezpiecz dokumentację medyczną
To pierwszy i najważniejszy krok. Warto jak najszybciej uzyskać pełną dokumentację medyczną, w tym historię choroby, wyniki badań, karty informacyjne z leczenia szpitalnego oraz wszelkie zalecenia lekarskie. Dokumentacja ta będzie stanowiła podstawowy materiał do oceny, czy doszło do błędu medycznego.
2. Sporządź chronologiczny opis przebiegu leczenia
Warto możliwie dokładnie opisać przebieg leczenia – kiedy pojawiły się pierwsze objawy, jakie diagnozy stawiano na poszczególnych etapach, jakie decyzje podejmował personel medyczny, jakie leczenie wdrożono oraz jak przebiegały rozmowy z lekarzami. Taki opis często pomaga odtworzyć przebieg zdarzeń i ułatwia późniejszą analizę sprawy.
3. Skonsultuj sprawę z niezależnym lekarzem
Opinia specjalisty niezwiązanego z leczeniem pacjenta może pomóc ocenić, czy postępowanie personelu medycznego było zgodne z aktualną wiedzą medyczną oraz czy istnieją podstawy do podejrzenia błędu medycznego.
4. Skonsultuj się z prawnikiem
Sprawy dotyczące błędów medycznych wymagają zarówno wiedzy prawniczej, jak i medycznej. Wstępna analiza sprawy pozwala ocenić możliwe kierunki działania, wskazać przysługujące roszczenia oraz ustalić, jakie dowody będą miały kluczowe znaczenie w dalszym postępowaniu.
W sprawach dotyczących błędu medycznego czas ma ogromne znaczenie. Im wcześniej sprawa zostanie przeanalizowana, tym łatwiej zabezpieczyć dokumenty i ustalić przebieg leczenia, a tym samym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczeń.
Podsumowanie
Sprawy dotyczące błędów medycznych są bardzo złożone i skomplikowane. Wymagają analizy dokumentacji medycznej, oceny specjalistów oraz prawidłowego przełożenia ustaleń medycznych na argumentację prawną. Każda sprawa powinna być więc oceniana indywidualnie, zarówno pod kątem przebiegu leczenia, jak i tego, czy doszło do naruszenia obowiązujących standardów medycznych.
W praktyce pacjenci często przez długi czas nie podejmują działań, ponieważ nie mają pewności, czy doszło do błędu medycznego. Tymczasem już wstępna analiza dokumentacji przez prawnika we współpracy z ekspertami medycznymi pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do dalszych kroków.
Jeżeli mają Państwo wątpliwości co do przebiegu leczenia swojego lub bliskiej osoby, warto skonsultować sprawę możliwie szybko. W tego typu postępowaniach czas oraz właściwe zabezpieczenie dokumentacji mają kluczowe znaczenie.
Nasza kancelaria zajmuje się analizą i prowadzeniem spraw dotyczących błędów medycznych oraz reprezentacją zarówno pacjentów i ich rodzin, jak i lekarzy oraz podmiotów leczniczych w sporach z zakresu odpowiedzialności cywilnej i karnej. Zapraszamy do kontaktu w celu omówienia sprawy i oceny możliwych dalszych działań.
